پرمیوم در اختیار معامله چیست؟ محاسبه و عوامل مؤثر بر آن

تعریف

پرمیوم = قیمتی که برای هر سهم از قرارداد اختیار معامله روی تابلو معامله می‌شود

مبلغ پرداختی خریدار = پرمیوم × اندازه‌ی قرارداد × تعداد قرارداد + کارمزد

بیشترین زیان خریدار = کل پرمیوم پرداختی و کارمزدها 

بیشترین سود فروشنده = کل پرمیوم دریافتی منهای کارمزد

مثال عددی: از عدد تابلو تا پول حساب

۱۰ قرارداد کال با پرمیوم ۳۰۰ ریال می‌خرید؛ اندازه‌ی قرارداد ۱٬۰۰۰ سهم است.

ارزش معامله: ۳۰۰ × ۱٬۰۰۰ × ۱۰ = ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال  |  کارمزد: ۳٬۰۰۰ ریال  |  پرداختی: ۳٬۰۰۳٬۰۰۰ ریال

یک هفته بعد پرمیوم ۴۲۰ ریال است و هر ۱۰ قرارداد را می‌فروشید: ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ ریال منهای ۴٬۲۰۰ ریال کارمزد = ۴٬۱۹۵٬۸۰۰ ریال.

سود خالص: ۱٬۱۹۲٬۸۰۰ ریال، حدود ۴۰ درصد. برای این سود نه لازم بود تا سررسید صبر کنید و نه قرارداد را اعمال کنید.

۴. نوسان دارایی پایه

نوسان اندازه‌ی «شاید» است: اینکه سهم در عمر قرارداد چقدر ممکن است بالا و پایین برود. خریدار اختیار از این بالا و پایین سود می‌برد، چون زیانش به پرمیوم محدود است و سودش باز. برای همین نوسان تنها عامل اصلی است که کال و پوت را هم‌زمان گران می‌کند؛

در جدول ۲، افزایش نوسان از ۴۰ به ۶۰ درصد، کال را ۳۶ درصد و پوت را ۶۸ درصد بالا برد.

دو نوع نوسان را از هم جدا کنید.

نوسان تاریخی (HV) از قیمت‌های گذشته‌ی سهم حساب می‌شود و می‌گوید سهم تا امروز چقدر تکان خورده.

نوسان ضمنی (IV) از قیمت فعلی خود قرارداد بیرون کشیده می‌شود و می‌گوید بازار امروز چه تکانی را برای آینده قیمت‌گذاری کرده است. وقتی می‌گویند «آپشن‌های فلان سهم گران‌اند»، منظور معمولاً بالا بودن نوسان ضمنی نسبت به نوسان تاریخی است، نه بزرگ بودن عدد پرمیوم.

۵. نرخ بهره‌ی بدون ریسک

در منابع خارجی این عامل معمولاً در یک پاراگراف تمام می‌شود، چون با نرخ‌های چند درصدی اثرش ناچیز است. در ایران این‌طور نیست. منطقش ساده است: کسی که به جای خرید ۱٬۰۰۰ سهم، یک کال روی آن‌ها می‌خرد، پول کمتری درگیر می‌کند و می‌تواند باقی را در سپرده یا صندوق درآمد ثابت بگذارد. این مزیت در قیمت کال پرداخت می‌شود. خریدار پوت برعکس است: پولی که در سررسید از فروش سهم می‌گیرد دیر می‌رسد.

نتیجه‌اش در ردیف اول جدول ۲ پیداست. هر دو قرارداد دقیقاً بی‌تفاوت‌اند، اما کال ۴۲۷ ریال است و پوت ۲۲۶ ریال. تقریباً همه‌ی این فاصله کار نرخ بهره است؛ اگر نرخ صفر بود، هر دو حدود ۳۲۳ ریال می‌شدند. پس اگر روی تابلو دیدید کال‌های بی‌تفاوت به طور منظم گران‌تر از پوت‌های هم‌قیمت‌اند، لزوماً نشانه‌ی خوش‌بینی بازار نیست.

در بازار ایران، کال گران‌تر از پوتِ هم‌قیمت بیشتر از آنکه خبر از خوش‌بینی بدهد، قیمت پول است.

۶. سود نقدی و تعدیل قراردادها

در تئوری، سود نقدی کال را ارزان‌تر و پوت را گران‌تر می‌کند، چون بعد از مجمع قیمت سهم به اندازه‌ی سود افت می‌کند و دارنده‌ی کال، که سهامدار نیست، سودی نمی‌گیرد. در بورس ایران اما بورس پس از مجمع تقسیم سود و پس از افزایش سرمایه، پیش از بازگشایی نماد، قیمت اعمال و در صورت لزوم اندازه‌ی قرارداد را به‌طور رسمی تعدیل می‌کند تا این اقدام شرکتی نه دارنده را برنده کند و نه بازنده. پس اثر تئوریک سود نقدی بیشتر در ماه‌های پیش از مجمع و در انتظارات بازار دیده می‌شود. فرمول و جزئیات هر تعدیل در اطلاعیه‌ی همان نماد می‌آید.

عامل هفتم: عرضه و تقاضا روی تابلوی ایران

مدل‌های قیمت‌گذاری فرض می‌کنند هر کسی هر وقت بخواهد می‌تواند بخرد و بفروشد. روی تابلوی ایران همیشه این‌طور نیست. وقتی سهم پایه صف خرید است و خرید مستقیم سهم ممکن نیست، کال‌ها راه جایگزین رسیدن به سهم می‌شوند و ممکن است بسیار بالاتر از قیمت منصفانه معامله شوند. در صف فروش، پوت‌ها همین وضع را پیدا می‌کنند و کال‌های در سود حتی ممکن است زیر ارزش ذاتی‌شان برسند، چون خریدار برای سهمی که نمی‌شود فروخت قیمت کامل نمی‌دهد.

در قراردادهای کم‌معامله هم یک سفارش درشت می‌تواند قیمت را چند ده درصد جابه‌جا کند، و گاهی برای ساعت‌ها فقط یک طرف سفارش در تابلو هست. این فاصله‌ها گاهی فرصت‌اند و گاهی تله: قیمتی که با صف یا هیجان ساخته شده، با باز شدن صف یا فروکش کردن هیجان می‌تواند به سرعت برگردد.

وقتی عوامل با هم حرکت می‌کنند: چرا سهم بالا رفت و کال نه؟

جهت‌های جدول ۲ فقط وقتی درست‌اند که یک عامل تکان بخورد و بقیه ثابت بمانند. در بازار واقعی این شرط تقریباً هیچ‌وقت برقرار نیست. یک نمونه:

جدول ۳: پیش‌بینی درست، معامله‌ی زیان‌ده (کال بی‌تفاوت روی سهم ۵٬۰۰۰ ریالی، مثال فرضی)

سهم ۲ درصد بالا رفت و همین به تنهایی حدود ۶۰ ریال به کال اضافه می‌کرد. اما ده روز گذر زمان و افت ۱۵ واحدی نوسان ضمنی پس از خبر، روی هم بیش از ۱۴۰ ریال از آن کم کردند. نتیجه: ۲۰ درصد زیان روی پیش‌بینی درست. اگر نتیجه‌ی معامله‌ای با انتظارتان نخواند، این‌ها را به ترتیب بررسی کنید:

1. زمان: چند روز گذشته و چند روز مانده؟ کمتر از یک ماه یعنی زوال سریع.
2. نوسان ضمنی: رویدادی که منتظرش بودید گذشته؟ اگر بله، عدم قطعیت از قیمت بیرون رفته.
3. اندازه‌ی حرکت: حرکت سهم را با نقطه‌ی سربه‌سرتان مقایسه کنید، نه با قیمت اعمال.
4. قیمت ورود: در اوج هیجان یا در صف خریدید؟ با سرخط خریدید یا با آخرین قیمت؟
5. اطلاعیه‌ها: تعدیل پس از مجمع یا افزایش سرمایه می‌تواند قیمت اعمال و اندازه‌ی قرارداد را عوض کرده باشد.

پرمیوم ارزان یعنی معامله‌ی ارزان؟

نه. عدد پرمیوم به تنهایی درباره‌ی گرانی یا ارزانی چیزی نمی‌گوید. دو کال روی همان سهم ۵٬۰۰۰ ریالی با ۶۰ روز عمر را مقایسه کنید:

جدول ۴: کدام ارزان‌تر است؟ (مثال فرضی)

کال دوم نصف قیمت است، اما برای اینکه خریدارش در سررسید حتی سربه‌سر شود، سهم باید ۱۴ درصد رشد کند، نه ۸٫۵ درصد. بازار پرمیوم کمتری می‌گیرد چون احتمال سود کمتری می‌فروشد. برای قضاوت درباره‌ی یک پرمیوم، به جای خود عدد این سه معیار را ببینید:

• فاصله‌ی درصدی نقطه‌ی سربه‌سر تا قیمت روز سهم: سهم چقدر باید حرکت کند تا پرمیوم برگردد؟ و آیا این حرکت در زمان باقی‌مانده معقول است؟
• سهم ارزش زمانی از پرمیوم: قراردادی که ۹۰ درصد قیمتش ارزش زمانی است، رفتاری کاملاً متفاوت از قراردادی دارد که ۲۰ درصدش زمانی است.
• نوسان ضمنی در برابر نوسان تاریخی: اگر بازار برای آینده نوسانی بسیار بالاتر از گذشته‌ی سهم قیمت‌گذاری کرده، بی‌دلیل نیست؛ اما شما دارید این انتظار را گران می‌خرید.

سود و زیان از تغییر پرمیوم: لازم نیست تا سررسید بمانید

بیشتر معامله‌گرهای اختیار هرگز قراردادشان را اعمال نمی‌کنند. قرارداد را می‌خرند و وقتی پرمیومش بالا رفت، همان قرارداد را می‌فروشند؛ سود یا زیانشان فقط اختلاف پرمیوم خرید و فروش است، منهای کارمزد. قیمت سهم پایه را جداگانه در این حساب نمی‌آورید، چون اثرش از قبل در پرمیوم نشسته است.

یک سؤال رایج: «اگر قراردادی را که خریده‌ام بفروشم، به خریدار جدید تعهدی دارم؟» نه. فروش قراردادی که خریده‌اید، موقعیت شما را می‌بندد و شما از ماجرا خارج می‌شوید. طرف حساب همه‌ی معامله‌ها اتاق پایاپای است، نه شخص مقابل؛ خریدار جدید حقش را از سیستم دارد، نه از شما. تعهد فقط وقتی سراغتان می‌آید که بیشتر از آنچه دارید بفروشید و فروشنده‌ی قرارداد شوید.

پرمیوم از نگاه فروشنده

برای فروشنده، پرمیوم درآمدی است که همان لحظه‌ی فروش به حسابش می‌نشیند، اما تا بسته شدن موقعیت هنوز قطعی نیست. اگر قرارداد در سررسید بی‌ارزش منقضی شود، کل پرمیوم سود اوست. اگر پیش از سررسید بخواهد بیرون بیاید، باید همان قرارداد را از بازار بخرد؛ سودش اختلاف پرمیوم فروش و خرید است. هر روزی که سهم آرام می‌ماند، ارزش زمانی به نفع او آب می‌شود. اما هر حرکت تند سهم در جهت مخالف، پرمیوم را بالا می‌برد و بستن موقعیت را گران‌تر می‌کند. فروشنده برای این تعهد وجه تضمین هم می‌گذارد که شرحش در مقاله‌ی ورود و خروج آمده است.

اشتباه‌های رایج درباره‌ی پرمیوم

• فراموش کردن اندازه‌ی قرارداد: عدد تابلو برای هر سهم است؛ پول واقعی هزار برابر یا بیشتر است.
• خریدن با آخرین قیمت به جای سرخط: قیمتی که می‌پردازید، قیمت بهترین فروشنده است.
• یکی گرفتن «در سود بودن» قرارداد با سود خودتان: سود شما از نقطه‌ی سربه‌سر شروع می‌شود، نه از قیمت اعمال.
• معیار قرار دادن پرمیوم کم: قرارداد ارزان معمولاً احتمال کم می‌فروشد.
• نادیده گرفتن نوسان ضمنی: خرید درست پیش از خبر، یعنی خرید عدم قطعیت در گران‌ترین لحظه‌اش.
• منتظر ماندن تا روزهای آخر: ارزش زمانی در هفته‌های آخر سریع‌تر آب می‌شود و نقدشوندگی قراردادهای در زیان کم می‌شود.

آزمون عملی: پرمیوم را خودتان کالبدشکافی کنید

1. در دیده‌بان، زنجیره‌ی یک سهم پرمعامله را باز کنید و قیمت لحظه‌ای سهم را بنویسید.
2. یک کال نزدیک به قیمت سهم انتخاب کنید و پرمیومش را از سرخط فروش بخوانید، نه از آخرین قیمت.
3. پرمیوم را در اندازه‌ی قرارداد ضرب کنید و کارمزد را اضافه کنید: این پول واقعی یک قرارداد است.
4. ارزش ذاتی و زمانی را جدا کنید و نقطه‌ی سربه‌سر را به درصد فاصله از قیمت سهم بنویسید.
5. حالا دو کال با همین قیمت اعمال اما دو سررسید مختلف را مقایسه کنید. اختلاف قیمتشان بهای روزهای اضافه است؛ آن را بر تعداد روزها تقسیم کنید.

اگر این پنج قدم را پیش از اولین خرید روی سه قرارداد انجام دهید، دیگر عدد پرمیوم را یک قیمت ساده نمی‌بینید. پرمیوم برآیند همه‌ی عواملی است که گفتیم، و سؤال درست پیش از هر خرید این است: با این مبلغ، چه احتمالی و چه مدت زمانی را می‌خرم؟