تصور کنید قصد دارید خانهتان را برای گرفتن وام به عنوان وثیقه در بانک بگذارید. ارزش واقعی خانه شما ۱۰ میلیارد تومان است، اما بانک میگوید: «من ریسک افت قیمت را حساب میکنم و فقط ۶.۵ میلیارد تومان از ارزش خانه را به عنوان وثیقه قبول دارم.»
در بورس نیز ماجرای «معاملات اعتباری» و دریافت وام از کارگزاری دقیقاً همین است. این روزها صحبت از تغییری است که شاید روی تابلو قیمتها چیزی را تغییر نداده باشد، اما پشت صحنه قدرت خرید و وثیقههای معاملهگران را کوچکتر کرده است: کاهش ضرایب تعدیل.
ضریب تعدیل به زبان ساده چیست؟
در بورس، کارگزاریها تمام ارزش روز پرتفوی شما را به عنوان پشتوانه یا وثیقه قبول نمیکنند. آنها درصدی را به نام «ضریب تعدیل» در ارزش روز دارایی ضرب میکنند تا «ارزش تضمینی» به دست آید:
یک مثال ساده:
اگر شما ۱ میلیارد تومان سهام در پرتفوی داشته باشید:
- با ضریب قبلی (۷۰٪): کارگزاری سهام شما را ۷۰۰ میلیون تومان وثیقه معتبر حساب میکرد.
- با ضریب جدید (۶۵٪): همان سهام، بدون اینکه افت قیمتی داشته باشد، حالا ۶۵۰ میلیون تومان وثیقه به حساب میآید.
یعنی ۵۰ میلیون تومان از ظرفیت اعتبارپذیری دارایی شما آب رفته است؛ بدون اینکه قیمت سهم شما در بازار حتی یک ریال افت کرده باشد!
جدول تغییرات جدید: چه داراییهایی چقدر تغییر کردند؟
طبق ابلاغیه جدید، ضرایب تعدیل برای انواع داراییها بهطور میانگین حدود ۷.۱۴ درصد افت کرده است:
ضرایب تعدیل جدید
| نوع دارایی | ضریب پیشین | ضریب جدید | کاهش نسبت به سطح پیشین |
|---|---|---|---|
| سهام بورس و بازارهای اول و دوم فرابورس | ۷۰٪ | ۶۵٪ | ۷٫۱۴٪ |
| حقتقدم سهام | ۵۶٪ | ۵۲٪ | ۷٫۱۴٪ |
| صندوقهای سرمایهگذاری اهرمی | ۲۸٪ | ۲۶٪ | ۷٫۱۴٪ |
| سهام بازار پایه زرد فرابورس | ۲۱٪ | ۱۹٫۵٪ | ۷٫۱۴٪ |
| صندوقهای درآمد ثابت قابل معامله | ۷۷٪ | ۷۱٫۵٪ | ۷٫۱۴٪ |
| گواهی سپرده طلا و مسکوکات | ۷۰٪ | ۶۵٪ | ۷٫۱۴٪ |
این جدول نشان میدهد تغییر صرفاً متوجه سهام عادی نیست، تقریباً تمام طبقات اصلی دارایی که میتوانند در ساختار اعتبار نقش وثیقه داشته باشند، با افتی متناسب در ضریب تعدیل روبهرو شدهاند.
به زبان ساده، سیاستگذار فقط یک دارایی را محدود نکرده است؛ بلکه سطح محافظهکاری در پذیرش وثایق اعتباری را افزایش داده است.
این تغییر چه اثری روی معاملهگران میگذارد؟
این کاهش ضریب به این معنی نیست که قرار است فردا صبح در کل بازار فروش اجباری (Margin Call) رخ دهد، اما اثر آن برای سه گروه از معاملهگران متفاوت است:
حسابهای با حاشیه امن بالا:
کسانی که اعتبار کمی گرفتهاند یا ارزش سهامشان خیلی بالاتر از بدهیشان است. این افراد فقط ممکن است نتوانند وام یا اعتبار جدیدی دریافت کنند، اما خطری حسابشان را تهدید نمیکند.
حسابهای لبه تیغ (حاشیه امن کم):
کسانی که تا خرخره اعتبار گرفتهاند. با این افت ضریب، ارزش وثیقهشان پایین میآید و ممکن است کارگزاری از آنها بخواهد مقداری پول واریز کنند، بدهی را تسویه کنند یا بخشی از سهامشان را بفروشند.
حسابهای دارای کسری تضمین:
این حسابها مستقیماً وارد فشار تسویه و ریسک بسته شدن موقعیتها میشوند.
ماجرای ریسک خطرناک؛ «اهرم روی اهرم»
نکته جالب در جدول بالا، ضریب صندوقهای اهرمی است: فقط ۲۶ درصد! یعنی ۱ میلیارد تومان صندوق اهرمی، تنها ۲۶۰ میلیون تومان وثیقه برای کارگزاری ارزش دارد.
چرا اینقدر کم؟
صندوقهای اهرمی به خودی خود نوسانهای شدیدی دارند (مثلاً اگر بازار ۲٪ منفی شود، این صندوقها ممکن است ۴٪ یا بیشتر افت کنند). اگر فردی با اعتبار کارگزاری (وام) بیاید و صندوق اهرمی هم بخرد، انگار دو اهرم ریسک را روی هم سوار کرده است. در روزهای صعودی سود شگفتانگیز است، اما در روزهای نزولی این ترکیب میتواند در چشمبههمزدنی کل سرمایه را بسوزاند. کارگزاریها این را میدانند و برای همین وثیقه این صندوقها را بسیار ناچیز حساب میکنند.
جمعبندی؛ پیامی در سکوت
قیمت سهام زبان آشکار بازار است،
اما ضریب تعدیل زبان پنهان احتیاط سیاستگذار.
کاهش ضریب تعدیل نشان میدهد سیاستگذار احساس کرده سطح هیجان یا ریسک در معاملات اعتباری بالا رفته و ترجیح داده به آرامی ترمز دستی را بکشد. برای معاملهگران حرفهای، پیام این تغییر کاملاً واضح است: «حاشیه امنیت حسابهایتان را بیشتر کنید و بیمحابا از اهرمهای اعتباری استفاده نکنید.»
حمیدرضا نظری
مدیر محتوا و رسانه
کارشناس ارشد مدیریت مالی_مالک کانال آپشن رفرنس
دیدگاهها (0 نظر)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که درباره این مقاله نظر میدهد.
برای ثبت دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید
فقط چند ثانیه زمان میبرد و میتوانید نظر خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
